De Azteken

De Azteken 900-1521 n. Chr.

* Wat was de hoofdstad van het Aztekenrijk? * Wat is een chinampa? * Hoe dachten de Azteken dat de huidige wereld aan zijn einde zou komen?

Het imperium van de Azteken is vaak het eerste waar mensen aan denken als ze het over Mexico hebben. Het roept beelden op van enorme piramides, fel gekleurde kostuums en een dapper volk dat hard heeft gevochten tegen de verovering van de Spanjaarden. Toeristen die tegenwoordig Mexico Stad bezoeken vinden het fantastisch om de overblijfselen te zien van de prachtige Aztekenhoofdstad, Tenochtitlan.

Het woord "Mexico" stamt af van de andere naam voor de Azteken, namelijk Mexicas. Oorspronkelijk kwamen ze uit Aztlán, een plaats waarvan men denkt dat het in het noordwesten van Mexico lag. De legende vertelt dat hun zonnegod Huitzilopochtli hen begeleidde om een nieuwe plek te vinden om te wonen.

Hij zei dat ze zouden weten dat ze aangekomen waren, als ze een adelaar op een nopalcactus zouden zien staan met een slang in zijn bek. Dit zou het teken zijn voor hen om hier hun nieuwe leven op te bouwen. Zij verlieten Aztlán in de 12e eeuw en vestigden zich nog in verscheidene plaatsen, voordat ze uiteindelijk in de 13e eeuw aankwamen in de vallei van Mexico.

Ze vochten tegen andere volkeren die dit gebied bewoonden en werden uiteindelijk gevangen genomen door een aantal stammen dat hun krachten gebundeld had tegen de Azteken. Later werden de Mexicas bevrijd en werden ze achtergelaten om in een heel dunbevolkt gebied van moerasland te wonen vlakbij een aantal meren, waarvan Texcoco het grootste was.

Volgens de legende was het hier, waar zij de adelaar met de slang in zijn bek zagen, precies zoals Huitzilopochtli het hen had beschreven. Zij vestigden zich hier en uiteindelijk werd dit de stad Tenochtitlan, nu Mexico Stad.

Tenochtitlan

In die tijden moet het een indrukwekkend gezicht zijn geweest om in de stad Tenochtitlan aan te komen en daar de Grote Tempel te zien die hoog boven de omliggende huizen en gebouwen uittorende. Bovenop de piramide stonden twee identieke tempels. Eén van de tempels was gewijd aan de regengod, Tlaloc, en de andere aan de god van de zon, Huitzilopochtli.

In het centrum van de stad was ook een balveld, waar toeschouwers naar een spel konden kijken waarbij twee teams probeerden een bal door een ring te werpen. De schedels van geofferde slachtoffers werden op rijen van houten palen geregen, dit werd de Tzompantli genoemd.

De Azteekse adel woonde gewoonlijk in paleizen buiten het ceremoniële gedeelte van de stad. De ambachtslieden en boeren woonden in de buitenwijken. De stad en de andere eilanden waren verbonden met de oever van het meer door middel van verhoogde wegen. In plaats van wegen hadden ze kanalen en mensen liepen op de voetpaden die daar langs lagen.

De Mexicas hadden niet veel land te cultiveren, dus maakten ze zelf eilanden waar ze groente, kruiden, medicinale planten en bloemen op verbouwden. Deze eilanden heetten chinampas en werden gemaakt van aan elkaar geweven biezen bedekt met lagen modder.

De Mexicas plantten ahuejotes (een soort wilgenboom) op de chinampas, zodat als ze groter werden, hun wortels zouden helpen alles bij elkaar te houden. Op deze manier breidden ze geleidelijk hun land uit. Dit chinampas systeem wordt nog steeds gebruikt in plaatsen als Xochimilco in Mexico Stad.

Landbouw en Voedsel

De Azteken verbouwden van alles, maar voornamelijk maïs, bonen, chilipepers, tomaten, kalebassen, tabak, cacao en nopalcactussen. Het dagelijkse eten bestond hoofdzakelijk uit tortillas die gegeten werden met sauzen, gemaakt van chili's en tomaten, samen met gekookte bonen.

Dit is voor de meeste Mexicanen nog steeds niet veel veranderd. Luxe voedsel waren cacaodrankjes, vlees (van kwartels of van de enige twee belangrijke huisdieren de kalkoen en de haarloze hond) en vis, die van de kust werd gehaald waarbij gebruik werd gemaakt van een systeem van estaffette renners. Ze aten ook vis uit het meer, kikkers, waterslangen, eenden en reigers.

Nummerieke systeem van de Azteken

De Azteken telden in blokken van twintig, in plaats van tien zoals wij doen. Eén vlag stond voor twintig, dus vier vlaggen stond gelijk aan tachtig. Ze gebruikten andere symbolen voor grotere getallen, zoals een veer voor vierhonderd.

Het Azteekse Rijk

Tenochtitlan besloeg bijna 13 vierkante meter en telde ongeveer 80.000 inwoners toen de Spanjaarden arriveerden in 1519. Het was het middelpunt van het Azteken imperium, dat toen al naar midden- en zuid-Mexico uitgebreid was. De Azteken werden als machtigste groep beschouwd in een streek die onder andere bestond uit enkele landen van wat nu Midden Amerika is. Veroverde volkeren moesten pacht betalen aan de Azteken, in de vorm van goederen of diensten, waarmee Tenochtitlan en andere steden werden onderhouden.

Om te handelen waren er lokale markten en handelaren (Pochteca genoemd) die hun goederen door het hele land verhandelden.

De Zonnesteen

De Azteken geloofden dat de wereld al vier keer was verwoest, één keer door jaguars, één keer door de wind, één keer door brand en één keer door overstroming. Een enorme uitgehouwen steen beschrijft deze vier werelden en de huidige, vijfde wereld, die zal worden verwoest door een aardbeving. Deze steen, die te bezichtigen is in het Nationale Antropologisch Museum, werd de Zonnesteen genoemd.

Onderwijs

Azteekse kinderen begonnen vanaf hun derde jaar thuis met hun onderwijs, de jongens kregen les van hun vader en de meisjes van hun moeder. In Tenochtitlan konden de zoons van de Azteekse edelen naar een school, die de Calmecac heette, als ze 15 waren.

Hier werden ze opgeleid tot priester of politiek administrateur. Er werd ze medicijnen, astronomie, kalenderberekening, schrijven, geschiedenis, literatuur, filosofie, rechten, regering en militaire strategie geleerd.

De zoons van de middenklasse gingen naar een andere school, die Telpochcalli heette, waar ze leerden om ornamenten te maken met veren, stenen te bewerken, beeldhouwen en om krijgers te worden. Meisjes werden opgeleid om priesteressen te worden en leerden breien en te werken met veren om religieuze voorwerpen van te maken.

Het Geloof

Het geloof was een heel belangrijk deel van de Azteekse cultuur. Ze aanbeden een groot aantal Goden en Godinnen. Zij geloofden dat er een Regengod, een God van de zon, een God van de maan, een Vruchtbaarheidsgod, een God van oorlog en vele andere Goden bestonden. Om hun Goden te aanbidden bouwden de Azteken tempels bovenop piramides.

Ze geloofden dat sommige Goden gevoed moesten worden met menselijk bloed, dus offerden de priesters in sommige tempels mensen. De slachtoffers werden vastgehouden terwijl hun hart uit hun borstkas werd gesneden en vervolgens nog kloppend, omhoog werd gehouden. Men denkt dat de slachtoffers zich vereerd voelden om geofferd te worden.

Huitzilopochtli (de Zonnegod) moest bijvoorbeeld gevoed worden met mensenbloed om door te kunnen gaan met schijnen en leven geven. Oorlog was niet alleen een favoriete activiteit van de Azteken, het leverde ze ook gevangenen op die geofferd konden worden om er voor te zorgen dat de zon iedere dag weer op zou komen. Voor de Azteken was leven en dood een vicieuze cirkel, degenen die werden geofferd gaven het leven weer door aan anderen.

Codices

De Azteken schreven codices, oude manuscripten die tot op heden bewaard zijn gebleven. Codices bestonden uit figuurlijke symbolen, getekend op repen schors of hertenhuid en werden gebruikt om kinderen mee te onderwijzen en om historische gebeurtenissen op vast te leggen.

Het einde van het Azteken imperium

De Spanjaarden arriveerden in 1519, onder leiding van Hernán Cortés, aan de Mexicaanse kust en toen zij hoorden van de grote stad Tenochtitlan trokken ze er naar toe terwijl andere volkeren zich onderweg bij hen aansloten. Verschillende dingen hebben bijgedragen tot het succes van de veroveraars van de Azteken.

De keizer Moctezuma II verwachtte de terugkeer van een god genaamd Quetzalcoatl en hij maakte de vergissing door aan te nemen dat Cortés de terugkerende god was.

Door de vreemde kleding van de Spanjaarden, die onder meer bestond uit een metalen harnas, hun vreemde dieren (In Amerika had men nog nooit paarden gezien) en hun explosieve wapens, dachten de Azteken dat zij "goddelijk" bezoek hadden.

En zo verwelkomde Moctezuma, de Spanjaarden met open armen en behandelden hen met respect in plaats van ze aan te vallen.

De andere volkeren, zoals de Tlaxcalanen, boden Cortés maar wat graag hun militaire steun aan omdat zij de Azteken als hun vijanden beschouwden.

De Spanjaarden brachten ook ziektes met zich mee, zoals bijvoorbeeld de pokken, die veel mensen uit Tenochtitlan het leven kosten.

Al deze factoren droegen bij aan de nederlaag van de Azteken, ondanks één heldhaftige strijd waarbij ze de Spanjaarden uit de stad verdreven. Helaas verzamelde Cortés nog meer stammen om hem te steunen en zo vielen ze Tenochtitlan opnieuw aan.

Op 13 augustus 1521 gaf de nieuwe keizer, Cuauhtémoc, zich uiteindelijk over. Het Azteken imperium bestond niet meer. Mexico's koloniale tijdperk was aangebroken.

De Azteken hebben een grote invloed gehad op de ontwikkeling van de Mexicaanse cultuur. Hun taal, Nahuatl, wordt in verschillende streken van Mexico nog steeds gesproken en veel festiviteiten die nog door het hele land gevierd worden komen voort uit Azteken tradities.